Dzieci zdolne są nadal grupą mało docenianą zarówno przez rodziców, jak i nauczycieli. Błędnie zakłada się, że doskonale poradzą sobie same. Wiele zależy od tego, czy rodzice potrafią stworzyć warunki sprzyjające rozwojowi talentów i możliwości swego dziecka.

Jak rozpoznać zdolnego przedszkolaka?

 Wyróżniają  go co najmniej cztery cechy spośród podanych poniżej:

  • dociekliwość i spostrzegawczość - zadaje wiele pytań i nic nie umknie jego uwadze;
  • szybkie uczenie się i rozumienie nowego materiału i treści – 30 procent zdolnych dzieci przed pójściem do szkoły biegle czyta i liczy do stu;
  • kreatywność - dziecko wymyśla nowe gry, zabawy, opowiadania, pojazdy;
  • bogata wyobraźnia - tworzy nowe zakończenia bajek, filmów, bajek;
  • umiejętność dłuższego skupienia uwagi na interesujący rzeczach;
  • niezależna postawa wobec innych - broni własnych racji i poglądów;
  • duże możliwości rozumowania, radzenia sobie z abstrakcją i generalizowania faktów;
  • otwartość poznawcza;
  • wytrwałość w rozwiązywaniu problemów i pogłębianiu zainteresowań;
  • bogate słownictwo i znajomość pojęć w porównaniu z dziećmi w tym samym wieku;
  • zdolność do samodzielnej pracy;
  • szerokie zainteresowania;
  • oryginalność rozwiązań;

U wielu zdolnych dzieci zwraca uwagę niezwykłe i oryginalne zainteresowanie: pięcioletnia dziewczynka chce wiedzieć, jak działa i jak jest zbudowany silnik samochodowy, inna interesuje się zamkami i rycerzami, Krzyś, który nie ma jeszcze sześć lat, zafascynowany jest astronomią, innego chłopca ciekawią owady, więc zbiera ich fotografie, Maciek zainteresowany jest kataklizmami i ciągle zastanawia się, jak można je przewidywać, ktoś inny nie może doczekać się zgłębiania tajników chemii, a jeszcze nie zaczął nauki szkolnej, Ania tworzy książeczki z obrazkami, często też wymyśla własne słowa do znanych piosenek.         

Kłopot z dzieckiem zdolnym?       

     Uwaga ! Wbrew rozpowszechnionym opiniom dziecko zdolne to nie jest dziecko grzeczne, uprzejme dla dorosłych, które pomaga słabszym i młodszym. Dzieci zdolne to często dzieci nieśmiałe, zagubione w dużej grupie, nie potrafiące „sprzedać” swoich wiadomości i pomysłów, skrępowane przy odpowiedziach . Mogą to być także dzieci, które wykazują nadmierną aktywność fizyczną, ruchliwe i niespokojne. Niejedno komentuje cudze wypowiedzi albo złości się, gdy na przykład inni nie chcą się bawić w jego zabawę.  

Jak to się dzieje, że niektóre starsze przedszkolaki, mimo dobrego rozwoju intelektualnego, maja często problemy emocjonalne i trudności w relacjach z innymi? Na zajęciach wchodzą pod stół, często reagują płaczem, nie potrafią czekać na swoja kolej, obrażają się. Takie są po prostu prawidłowości rozwoju dziecka zdolnego.

Oczywiście z czasem może nastąpić wyrównanie tych poziomów. Bardzo mogą pomóc w tym różnego rodzaju zajęcia grupowe, w trakcie których dziecko uczy się współdziałania z innymi: kółka teatralne, warsztaty twórczego myślenia, ale również wspólne wyjazdy i wyprawy ze znajomymi, którzy mają dzieci w tym samym wieku.  Można tez zwrócić się o pomoc do pedagoga lub psychologa, najlepiej w wyspecjalizowanych placówkach zajmujących się zdolnymi dziećmi  

Warto pamiętać!

Główną cechą rozwoju dziecka zdolnego jest dysharmonijność. W niektórych sferach malec funkcjonuje znacznie lepiej od swoich rówieśników, w innych zaś znacznie gorzej. Dodatkowo u dziecka zdolnego bardzo często występuje rozbieżność między poziomem rozwoju intelektualno - poznawczego (bardzo wysoki) a poziomem rozwoju społeczno - emocjonalnego (często poniżej normy dla wieku życia dziecka).      


Kiedy dziecko jest twórcze?

O dziecku zdolnym w znaczeniu psychologicznym najczęściej mówimy wtedy, gdy następuje korelacja różnych czynników. Po pierwsze – malec musi być obdarzony zdolnościami specjalnymi, np. poznawczymi, muzycznymi lub plastycznymi, i do tego dobrym intelektem. Po drugie – musi mieć motywację: chce coś robić w życiu, poszukuje odpowiedzi, jest ciekawy świata. Po trzecie – potrafi myśleć twórczo.

Myślenie twórcze to właśnie umiejętność szukania nowych pomysłów. Ważne jest aby dziecko nie bało się szukać, zadawać pytania i nie poprzestawało na gotowych rozwiązaniach, lecz potrafiło łączyć odległe fakty. Rodzice powinni inspirować dziecko, pokazywać gdzie ma zbierać informacje, czasami zadawać pytanie: jak myślisz? I dać dziecku czas na sformułowanie własnych wypowiedzi.

Z tego kombinowania i refleksji niekiedy udaje się dziecku uzyskać niezwykle ciekawą i bliską prawdzie odpowiedź; czeto brakuje mu wiedzy, ale jego myślenie podąża w dobrym kierunku. Badania naukowe pokazują, że dzieci w rozwiniętym myśleniem twórczym doskonale radzą sobie w życiu i częściej osiągają sukcesy w różnych dziedzinach. Żeby jednak rozwijać kreatywność, trzeba premiować nie tylko odtwarzanie, powtarzanie, ale i szukanie nowych rozwiązań.

Czy zdolność do twórczości jest cecha wrodzoną?  

Tak właśnie jest, ale różnimy się pod tym względem. O twórczości decydują:

- wrodzone predyspozycje

- wpływ otoczenia

- własna aktywność

- wychowanie

Dzieci o wyższym stopniu inteligencji, a gorzej rozwiniętych zdolnościach twórczych uzyskują w przedszkolu podobne wyniki, jak dzieci o niższej inteligencji i lepiej rozwiniętych zdolnościach twórczego myślenia. W miarę rozwoju dziecko nie jest wbrew pozorom nagradzane za twórcze przeobrażanie świata. Instytucje zajmujące się wychowaniem
i nauczaniem zwracają uwagę głównie na ćwiczenie pamięci, dokładność wykonania oraz powtarzanie schematu wzoru.            

       Bardzo ważnym działaniem na rzecz rozwoju intelektualnego, kreatywności i budowania więzi jest czytanie dziecku książek przez rodziców. Czytanie rozwija wyobraźnię, zwiększa zasób słów, wprowadza dziecko w świat symboli i wartości. Dzięki temu lepiej rozumie ono tekst i polecenia, często dowiaduje się o nowych rzeczach, poznaje świat kultury.

Zły wewnętrzny krytyk       

Dziecko musi czuć się akceptowane i rozumiane, wówczas nie boi się i nie uruchamia w sobie wewnętrznego krytyka, który paraliżuje i nie pozwala podjąć śmiałych wyzwań. W przeciwnym wypadku z czasem dziecko zaczyna bać się krytyki i komentarzy dorosłych, wycofuje się z działań, naśladuje innych, żeby zaś zyskać akceptację grupy rówieśniczej, podąża za modą.  

Dzieci przestymulowane

Do Centrum ds. Dzieci Zdolnych trafiają czasem dzieci przestymulowane czyli takie, którym rodzice fundują jednocześnie dużo zajęć dodatkowych i mają wobec nich wysokie wymagania, znacznie przerastające możliwości własnych pociech. Dzieci te często nie mają czasu na zabawę, rozwijanie kreatywności i kontakty z rówieśnikami. Tymczasem zabawa jest formą mimowolnego uczenia się, poznawania świata. W zabawach małego dziecka rzeczywistość miesza się z fikcją.

Czterolatek rozwija zabawy ekspresyjne innego rodzaju, wciela się w postaci, opowiada historie, przeżywa przygody. Jeżeli dziecko jest uzależnione od telewizora lub gier, świat jego zabawy staje się schematyczny i pozbawiony oryginalności. Dzieje się tak także, gdy dziecko ma dużo zabawek, które są kolorowe, atrakcyjne, ale których nie można wykorzystać w twórczy, a więc oryginalny sposób. Pamiętajmy, że często prosta, tradycyjna zabawka inspiruje do poszukiwań i można się nią dłużej bawić.

Dzieci rozwijają się też przez ruch i doświadczenie, dlatego tak ważne są zajęcia ruchowe i sportowe, które wpływają na rozwój fizyczny dziecka, uczą systematyczności, dają poczucie siły i kontroli, wreszcie pokazują, jak można sobie radzić ze stresem
i dostarczać przyjemności przez uprawianie ulubionej dyscypliny sportowej.
     Rozwijamy więc kreatywność, nie przytłaczając nadmiarem zajęć. Aby dziecko było twórcze i obdarzone pasją, warto poświęcić mu swój czas – rozwijać zainteresowania
i stwarzać możliwości poznawania nowych rzeczy, pokazywać świat; łąkę, rzekę, wieś, las, najwyższy budynek, most, ciekawe wnętrza, zaprowadzić do teatru, do muzeum,
do biblioteki, nauczyć jak i gdzie szukać wiedzy i inspiracji.

Proste zabawy rozwijające twórcze myślenie i percepcje:


     1.Znajdź na obrazku osobę, która : ma jasne włosy, spodnie, okulary, biżuterię. Znajdź szczegóły na obrazku.

     2.Znajdź w pomieszczeniu przedmioty wykonane z określonych materiałów lub o określonych kształtach, cieple lub zimne, miękkie lub twarde.

     3.Dokończenie bajki- ułóż opowiadanie z określonych słów.

     4.Rozwiązywanie problemów, np. co by było, gdyby…

     5.Znajdź nowe zastosowanie dla przedmiotów, np. do czego poza piciem może służyć   kubek?

     6.Ćwiczenia ekspresji: przedstaw się za pomocą gestu.

     7.Rozpoznawanie przedmiotów z zamkniętymi oczami.

      8.Rysowanie urządzeń mających dziwne zastosowania np. samochód energooszczędny.

      9.Zabawy z wodą np. puszczanie baniek.

     10.Malowanie palcami, malowanie kamieni w plenerze.

     11.Ćwiczenia z wyobraźni: wyobraź sobie, że jesteś kawałkiem plasteliny, płatkiem śniegu.

     12.Popatrz na przedmiot i opowiedz o nim.


Justyna Święcicka
„Mój przedszkolak”